Az elmúlt napok egyik legfontosabb, mégis csendben kibontakozó geopolitikai híre, hogy Nikol Pasinján nyíltan kimondta: Örményország nem kíván visszatérni az orosz vezette katonai szövetségbe, a Kollektív Biztonsági Szerződés Szervezete-be.
Ez nem egy diplomatikus félmondat. Ez egy korszakhatár.
Mi történt valójában?
A háttérben a mindannyiunk számára ismerős, fájdalmas történet áll: Hegyi-Karabah.
Amikor Azerbajdzsán visszaszerezte a térség feletti ellenőrzést, Örményország – történelmi és katonai szövetségese, Oroszország felé fordulva – valódi támogatást várt.
Ez a támogatás azonban elmaradt.
Nem formálisan. Hanem a gyakorlatban.
És egy kis ország számára a különbség a kettő között: létkérdés.
Egy bizalom vége
A CSTO papíron kollektív védelmi szövetség. A valóságban viszont most először vált egyértelművé, hogy:
ha baj van, a garanciák nem feltétlenül jelentenek tényleges védelmet.
Örményország ebből levonta a következtetést:
nem lehet egyetlen hatalmi központra építeni a nemzeti biztonságot.
Mi jön most?
A jereváni vezetés nem elszigetelődni akar – épp ellenkezőleg.
Egy új irány rajzolódik ki:
- többpólusú külpolitika
- nyitás nyugati és regionális partnerek felé
- tudatos távolodás az egyoldalú függőségtől
Ez nem hirtelen fordulat, hanem egy folyamat, amely most ért el egy nyílt, kimondott pontra.
Miért fontos ez nekünk, magyarországi örményeknek?
Az ilyen hírek túlmutatnak a napi politikán.
Ez identitás, biztonság és jövőkép kérdése is.
Örményország mindig is nagyhatalmak metszéspontjában létezett. A történelem során újra és újra felmerült a kérdés:
kire lehet támaszkodni – és milyen áron?
A mostani döntés egyértelmű üzenet:
➡️ az ország saját kezébe próbálja venni a sorsát
➡️ még akkor is, ha ez bizonytalansággal jár
Egy korszak vége – és egy új kezdete
A Dél-Kaukázus geopolitikai térképe lassan, de érezhetően átrendeződik.
Örményország lépése nem hangos, nem látványos – de annál jelentősebb.
Lehet, hogy évekkel később úgy tekintünk vissza erre a pillanatra, mint amikor:
nemcsak egy szövetség ért véget, hanem egy gondolkodásmód is.
Հայաստանը նոր ուղղություն է ընտրում – մի դարաշրջանի վերջը՞
Վերջին օրերի կարևոր, թեև ոչ ամենաշատ քննարկված աշխարհաքաղաքական զարգացումներից մեկը այն է, որ Նիկոլ Փաշինյան բացահայտ հայտարարեց՝ Հայաստանը չի վերադառնալու ռուսական առաջնորդությամբ գործող ռազմական դաշինք՝ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն (ՀԱՊԿ)։
Սա պարզապես դիվանագիտական ձևակերպում չէ։ Սա սահմանագիծ է։
Ի՞նչ է տեղի ունեցել իրականում
Պատմության հիմքում մեզ բոլորիս համար ցավոտ ու ծանոթ թեման է՝ Լեռնային Ղարաբաղ։
Երբ Ադրբեջանը վերականգնեց վերահսկողությունը տարածքի նկատմամբ, Հայաստանը՝ դիմելով իր ռազմավարական դաշնակցին՝ Ռուսաստան, ակնկալում էր իրական աջակցություն։
Այդ աջակցությունը, սակայն, չեղավ։
Ոչ թե ձևականորեն, այլ գործնականում։
Եվ փոքր երկրի համար այդ տարբերությունը՝ կենսական է։
Վստահության ավարտը
Թղթի վրա ՀԱՊԿ-ը կոլեկտիվ պաշտպանության դաշինք է։ Իրականում, սակայն, այժմ առաջին անգամ հստակ դարձավ, որ՝
վտանգի պահին երաշխիքները պարտադիր չեն դառնում իրական պաշտպանություն։
Հայաստանը այս իրավիճակից եզրակացություն արեց․
ազգային անվտանգությունը չի կարող հիմնվել միայն մեկ ուժային կենտրոնի վրա։
Ի՞նչ է սպասվում հիմա
Երևանը չի փորձում մեկուսանալ։ Ընդհակառակը։
Ուրվագծվում է նոր ուղղություն՝
- բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականություն
- համագործակցության ընդլայնում արևմտյան և տարածաշրջանային գործընկերների հետ
- կախվածության նվազեցում մեկ կենտրոնից
Սա հանկարծակի շրջադարձ չէ, այլ գործընթաց, որը հիմա դարձել է բաց ու հստակ։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր մեզ համար
Այսպիսի զարգացումները դուրս են առօրյա քաղաքականության շրջանակից։
Սա ինքնության, անվտանգության և ապագայի հարց է։
Հայաստանը միշտ գտնվել է մեծ ուժերի խաչմերուկում։ Պատմության ընթացքում կրկին ու կրկին առաջ է եկել նույն հարցը՝
ում վրա կարելի է հենվել – և ինչ գնով։
Այսօրվա որոշումը հստակ ուղերձ է՝
➡️ երկիրը փորձում է իր ճակատագիրը վերցնել իր ձեռքը
➡️ նույնիսկ եթե դա ուղեկցվում է անորոշությամբ
Մի դարաշրջանի ավարտ – և նորի սկիզբ
Հարավային Կովկաս տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական պատկերը դանդաղ, բայց զգալիորեն փոխվում է։
Հայաստանի քայլը գուցե բարձրաձայն չէ, բայց կարևոր է։
Հնարավոր է, տարիներ անց այս պահը դիտվի որպես այն կետը, երբ՝
ավարտվեց ոչ միայն մի դաշինք, այլ նաև մի մտածելակերպ։